OVER LITERATUUR

 door Nette Menke

Let wel, deze pagina blijft groeien....

~~

Een gedicht bestaat uit vorm en inhoud, de vorm benadrukt de inhoud, lees een gedicht en let op de vorm om te ontdekken wat de inhoud inhoudt.

~

Over Brieven op zee, een gedicht van J. Slauerhoff 


Brieven op zee

Gelezen worden ze ontelbre malen,
Al was de inhoud haast vooruit geweten,
Van 't zelfde levensstof in alle talen
En op den duur tot op het woord versleten.

Toch weer ontvouwd, na 't eenzaam avondeten,
Des nachts op wacht, te kooi en na 't verhalen;
Voor hen die zooveel eenzaamheid verbeten
Is uit die letters leeftocht nog te halen.

Tussen lieve en liefhebbende steeds staat er
Van kroost, huis, dorp en eiland weer 't alleen
Bij trouw, geboorte en dood gevarieerd relaas.

Na tal van reizen is het of een waas
't Bekende aan land omhult, men is alleen
En hoort bij 't schip en houdt het met het water

(uit: Een eerlijk zeemansgraf, 1936)


Brieven op zee is een sonnet van de Nederlandse dichter J. Slauerhoff (1898-1936), en het gaat in de eerste strofe van dit gedicht over het lezen van brieven. De brieven worden eindeloos gelezen en herlezen, ook al wist men eigenlijk al van tevoren wat erin zou staan, in alle talen en alle brieven ging het om dezelfde levensverhalen, en bij al dat lezen en herlezen raakten zelfs de woorden afgesleten, stond er nog wel wat?
Ook in de tweede strofe gaat het over het lezen, waar het beschreven briefpapier toch weer opengevouwen wordt, op momenten dat de brievenlezer alleen is, na het eten, als hij op wacht staat in de nacht (stel je voor, sterrennacht op zee, eindeloos water, eindeloze lucht) , als hij alleen in zijn bed ligt (ver weg van vrouw en kinderen)  of nadat hij heeft gepraat met anderen (maar met niemand nog even napraten kan) – want als je zo met eenzaamheid leeft dan valt er uit die letters toch nog wat adem te halen – adem als gezelligheid?
In de derde strofe gaat het over de inhoud van de brieven, dat het tussen aanhef ‘lieve’ en eind ‘liefhebbend’, altijd over de kinderen, het huis, het dorp en het eiland gaat, met als enige afwisseling wie er zoal getrouwd is, geboren en gestorven is. Dus eigenlijk altijd hetzelfde liedje, eigenlijk is het leven thuis maar saai.
Maar in de vierde strofe gaat het over het effect van het reizen, hoe meer men gereisd heeft, hoe verder men zich verwijderd voelt van het landleven, hoe hechter de relatie met de zee is geworden – je houdt het met het water, in plaats van met je geliefde. Het water is je geliefde geworden. In de vierde strofe valt dus de wending (volta, chute) van dit sonnet : de brievenlezer hoort niet meer bij de landmensen, hij is van de zee.

Dit gedicht verhaalt van de brieven op zee: ze worden vaak gelezen, ze worden ook nog eens herlezen en bieden troost tegen de eenzaamheid, ook al gaan ze altijd over hetzelfde en zijn het verhalen over het landleven; maar inmiddels reist de lezer zoveel, zijn leven is een zeeleven geworden.

Ik vind dat mooi gezegd, zo gaat het immers vaker, een mens moet zijn leven onder ogen durven komen; je kunt wel zwelgen in verhalen van elders en voorheen, maar je leeft in het nu.


Het is een gedicht, niet zomaar een praatje, en ik bewonder Slauerhoffs gebruik van eindrijm, het gedicht vloeit, dus ik kijk even naar de rijmwoorden. Het rijmschema bestaat uit eindrijm, abab baba cde edc

In de eerste twee strofen gaat het om driedubbele lettergreep rijm. Dit beïnvloedt denk ik mijn leesritme, zorgt voor een rustige sfeer. De herhaling van de lettergrepen benadrukt ook de herhaling van het lezen van de brieven.


(ontelb) re malen
             geweten
(al).       le talen
             versleten

(a)vondeten
‘tverhalen
verbeten
te halen

In de laatste twee strofen bestaan de rijmwoorden uit twee lettergrepen, al dan niet van hetzelfde woord. Twee keer is het rijmwoord het woord alleen, de eenzaamheid wordt nog eens dubbel benadrukt.

staat er
alleen
relaas

een waas
alleen
water


Een gedicht bestaat uit vorm en inhoud, de vorm benadrukt de inhoud, lees een gedicht en let op de vorm om te ontdekken wat de inhoud inhoudt, zo gaat dat met gedichten.

Brieven op zee - het gedicht wiegt een beetje mee op de golven van de zee terwijl het vertelt van de eenzaamheid van zeelui, die het met het water houden.
Het is een gedicht uit de laatste periode van het leven van de dichter, gepubliceerd in 1936, het jaar van zijn overlijden. De titel van de bundel waar dit gedicht in verscheen is Een eerlijk zeemansgraf .



Over Slauerhoff, De profundis


Nog een Slauerhoff gedicht, en wat ik daarover te vertellen heb:

De profundis
Waar de zee zwart wordt van diepte, en wrakken
Niet verder zinken - vaste sterren worden
Over der onderwereld plantenhorden
Die plomp als rotsen kiemen, noch vertakken,

Wacht - onder wijd en angstig ledig zwijgen,
Als dood diep in een geest die zich niet kent,
En drukt een stilt', nooit opgeheven dreigen
Der laatste rampen, steeds weer afgewend,

De drenkelingen, die zijn afgedaald.
Zij merken helsch herleefd dat zij niet mogen
Vergaan, maar eeuwig met gesperde oogen
Een nacht inzien, die opklaart noch vervaalt.

(uit: Eldorado 1928)
Ten eerste de titel, De profundis, wat betekent ‘vanuit de diepten’ en verwijst naar psalm 130, ‘Uit de diepte roep ik u Heere’, een smeekbede van de mens aan god.  Er bestaat trouwens nog een tweede gedicht van Slauerhoff met dezelfde titel, opgenomen in de Verzamelde gedichten (dbnl.org)

Het gedicht begint met het beschrijven van het uiterst diepe deel van de zee – waar de zee zwart wordt, waar wrakken die niet verder kunnen dalen schijnen als sterren over de planten die op de zeebodem zijn als rotsen. Een wrak, een gezonken schip of wat ervan is overgebleven, dat als een ster straalt, poëtisch beeld.

De eerste strofe is eigenlijk een plaatsbepaling, de plaats is het diepe gedeelte van de zee, en daar wacht ons iets – want zo begint de tweede strofe, wacht. En de derde strofe begint met de drenkelingen. Ik zou zeggen, om het gedicht heel kort samen te vatten: op de bodem van de zee wachten de drenkelingen. Slauerhoff gebruikt overigens wacht, enkelvoudsvorm.

Maar terug naar de tweede strofe, hier wordt een sfeer besproken, er heerst stilte en niet zomaar stilte maar een dreigende stilte, als dood in een geest die zich niet kent. Kennen geesten zichzelf? Soms wel, soms niet, kennelijk. Als dood diep in een geest die zich niet kent, of wordt er bedoeld dat de dood in elke geest wacht, omdat iedereen ooit sterft. De stilte heeft te maken met de dreiging van rampen die steeds weer afgewend waren – maar blijkbaar onvoldoende afgewend want de drenkelingen uit de derde strofe liggen daar toch maar, op de bodem van de zee. En deze verdronkenen merken, de arme zielen, dat zij niet mogen vergaan, hun ogen moeten openblijven en een nacht bekijken die niet lichter en niet donkerder wordt – vanuit de diepten stijgt de wanhoop op. Dit zal dan de verwijzing naar het psalmvers zijn.
Maar voor mij is dit gedicht, zoals meer van Slauerhoffs gedichten, ronduit een griezelgedicht, een verhaal dat me aan Disneyland en het spookhuis op de kermis doet denken, Pirates of the Caribbean, het is eng, het is een eng beeld.  

Nu nog even over de vorm, het gedicht heeft drie strofen, iedere strofe bestaat uit vier verzen, en de dichter gebruikt eindrijm: abab, cdcd, effe. Om dat eindrijm te laten lopen, maakt de dichter gebruik van enjambement in de eerste strofe.
…en wrakken
niet verder zinken…
De eerste zin loopt verder in het tweede vers, en zo gaat dat door in deze strofe maar ook van de ene strofe naar de volgende eigenlijk, zijn niet de drie strofen onderdeel van een doorlopende zin: waar.. wacht..  de drenkelingen..


Maar de dichter gebruikt ook binnenrijm en alliteratie, in het eerste vers al zee en zwart, en de w uit zwart wordt overgenomen in wordt en wrakken en de z komt in het tweede vers nog eens kijken bij zinken, dit gedicht begint met zzwwz…zeegeruis zou ik zeggen, dat verderop nog afgewisseld wordt met het gebruik van st.
…zee zwart wordt ….wrakken
.. zinken - vaste sterren worden
….onderwereld

Het gebruik van de ‘o’ klank, ooohh, in de tweede strofe, roept een griezelende sfeer op
…worden
….onderwereld ….plantenhorden
… plomp …. rotsen ….noch  

En in de derde strofe klinkt de bloedstollende è-klank door
drenkelingen …  
merken helsch herleefd …
…gesperde ….

zzwwzstww
ooohhh
èeeeh

Ik vind het mooi gedaan, de zee, de angst, de narigheid en het griezelige ervan, mooi.  De dichter Slauerhoff heeft gewerkt als scheepsarts, hij voer de hele wereld over en begin 20e eeuw zal dat beslist niet altijd een pretje geweest zijn, dat de zee hem niet in zijn koude kleren ging zitten maakt hij duidelijk met dit soort gedichten. Ik weet er nog een, ook eng, voor de volgende keer.

-->



15.10.19

Het doodeneiland, van J.Slauerhoff


Want ik dacht nog aan het gedicht Het doodeneiland, van J.Slauerhoff, uit de bundel Archipel (1923)

Het doodeneiland

Geen ankerplaats, geen monding van een beek.
De sloep bleef steken in een modderkreek.

De bosschen dorren, leven op vergane
Uit eigen vroeger loof gevallen blaren.

Hun takken storten afgestorven boomen
In beddingen van uitgedroogde stroomen,

Waar de oevers uit gebleekte beendren steken,
Die bij een windvlaag (of bij 't langsgaan) breken.

Wind gaat lijkkleurig van het zerkenstof,
Kan niet van 't eiland af, een doodenhof,

Dat diep den bodem van de zee doortrekt
En deze ver-om aandoet met bederf.

Aasvogels blijven mijlen uit de kust;
Alleen de albatros, die enkel rust

Op raas van schepen, varend naar hun schipbreuk,
Strijkt neer en krijscht, zijn doodsroep maakt geen inbreuk.
(uit: Archipel)



Dit gedicht bestaat uit acht twee-regelige strofen en de titel geeft al aan dat het eng is: Het doodeneiland. Doodeng.

In de eerste strofe staat dat er geen boot kon aanleggen, de sloep, het roeibootje, kwam vast te zitten in een moddersloot.
In de tweede dat de bossen dor zijn, uitgedroogd, en leven van hun eigen uitgevallen bladeren.
In de derde strofe duwen de takken van de bosjes de dode bomen in de droge bedding van de rivieren, en de vierde strofe voegt daar aan toe dat uit de oever van die droge rivierbedding, die uitgedroogde rivieren, botten steken die breken als er een windvlaag of iets anders langsgaat. Botten, gebleekte beenderen, van mensen?

Het is een angstaanjagende beschrijving.

In de vijfde strofe, op de helft van het gedicht, heeft de wind de kleur van een lijk, want hij blaast het stof van de grafzerken rond en kan niet van het eiland af. Het eiland is een dodenhof, een begraafplaats, die – dit wordt aangevuld in de zesde strofe - zich uitstrekt tot de bodem van de zee en die de bodem tot ver om het eiland heeft bedorven.

Het is dus een hoogst onaangename plek, zowel het eiland als de zee er rondom.

In de laatste twee strofen blijkt dat ook aasvogels het eiland mijden, behalve de albatros, de grootste zeevogel. Maar volgens de dichter rust die slechts op schepen die ten onder gaan, dus dat de albatros wel op dit eiland neerstrijkt doet aan het lugubere eilandverhaal niets af. Het is een gedoemde plek.

Wat de vorm betreft: ieder strofe rijmt, telkens op een andere klank. Ik denk dat de ontkenning in de eerste versregel de toon zet:
Geen ankerplaats, geen monding
Dit is een negatief verhaal, en de dood doortrekt het hele gedicht, in bijna iedere strofe zit negatie, dood of verderf.
 Geen , geen  
dorren   
afgestorven
uitgedroogde

gebleekte beendren
breken

lijkkleurig zerkenstof,
een doodenhof,

  bederf.

Aasvogels  
 schipbreuk,
 doodsroep geen inbreuk.



En in de op een na laatste strofe word je nog op het verkeerde been gezet met een glimpje hoop, alleen de albatros…, ah soelaas, denk je. … maar nee, die grote vogel maakt het alleen nog maar nog erger, door een niet indrukwekkende doodskreet te slaken op dit dodeneiland.

Overigens las ik ooit ergens dat dit eiland echt bestond, en dat de dichter het ergens voor de Zuid-Amerikaanse kust had zien liggen. Als ik terugvind waar dat dan geweest zou zijn, zal ik het melden.

~~ 17.10.19

Malheur, een gedicht van Paul van Ostaijen (1896-1928)



MALHEUR
  

Warme walmstal
de heer privaatdocent K.
in de zomerfriste uit Breslau
probeert of hij bij middel van een convergerend glas
zijn sigaar Uebersee Bismarck kan aansteken

Op 2 meter van de bergtop verwijderd
valt zijn hoge hoed in de afgrond
een waardevol kledingstuk voor een privaatdocent onmisbaar
wat de heer K. begrijpt
hij probeert te vatten zijn vallende cilinder
waarbij hij zelf valt in de diepte
zijn cilinder achterna
differens weerstand van de lucht
zo gelukt het de heer K. gelijktijdig met zijn hoge hoed
de afgrond te bereiken
Ongedeerde hoge hoed   R.I.P. privaatdocent K.

Men siert de baar van de arme alpetoerist
met edelweiss
De te zware rouwsluier zijner echtgenote
wordt gevat door een sneltrein
en bijgevolg ook de treurende Hintergebliebene

Alpinetragedie de dagbladen


(Nagelaten gedichten, P.van Ostaijen, dbnl.org)

Ik heb een zwak voor dit gedicht van Paul van Ostaijen, over de heer privaatdocent K. Een directe collega, welbeschouwd. Het is een droef verhaal, maar ja, droeve dingen gebeuren nu eenmaal.

Vier strofen kent dit gedicht, de eerste strofe is vijf regels lang, de tweede elf, de derde weer vijf en de laatste bestaat uit een regel.

Waar gaat het over? Het gedicht heet Malheur, het gaat over ongeluk. Over twee ongelukken zelfs.

De eerste strofe is eigenlijk gewoon een zin: 

Warme walmstal de heer privaatdocent K. in de zomerfriste uit Breslau probeert of hij bij middel van een convergerend glas zijn sigaar Uebersee Bismarck kan aansteken

Gewoon een zin, ware het niet dat de eerste twee woorden niet goed in de zin te plaatsen zijn, een beetje vooraan bungelen in feite, warme walmstal, ah,ah,ah, wat moet dat daar met die stal.
Er wordt in die eerste zin verteld dat K. zijn sigaar probeert aan te steken met een vergrootglas – als je de zon op een vergrootglas laat schijnen geeft dat een brandplek, een algemeen bekend natuurkundig weetje  -  en dat K. een privé-docent is, hij komt uit Breslau en staat in de zomerfriste.  (Breslau, indertijd een Duitse stad, ligt volgens Wikipedia nu in Polen, en draagt de naam Wroclaw, bevindt zich ten noorden van de bergketen Sudeten).

De tweede strofe vertelt wat er vervolgens gebeurt:

Op 2 meter van de bergtop verwijderd
valt zijn hoge hoed in de afgrond

K’s hoed, een hoge hoed, valt naar beneden.

een waardevol kledingstuk voor een privaatdocent onmisbaar

Zo’n hoge hoed is een statussymbool waar een privé-docent niet zonder kan

wat de heer K. begrijpt

K. snapt hoe onmisbaar de hoed voor hem is

hij probeert te vatten zijn vallende cilinder

K. probeert de cilindervormige hoed te grijpen

waarbij hij zelf valt in de diepte
zijn cilinder achterna

en valt daarbij zelf naar beneden, zijn pijpvormige hoed achterna.

differens weerstand van de lucht

Differens weerstand van de lucht, nog een natuurkundig feit: iets zwaars valt sneller omlaag dan iets lichts.

zo gelukt het de heer K. gelijktijdig met zijn hoge hoed
de afgrond te bereiken

Dankzij de verschillende weerstanden van de twee, hoed en K.,van de lucht,  krijgt K. het voor elkaar om tegelijk met zijn hoed op de grond terecht te komen.

Ongedeerde hoge hoed   R.I.P. privaatdocent K.

Met de hoed gaat het goed, maar K. is nu dood: R.I.P., rest in peace, zeiden mijn leerlingen dan altijd, al was het voor Van Ostaijen natuurlijk de Latijnse afkorting, requiescat in pace.


De tweede strofe is dus de beschrijving van een ongeval, de hoed valt, docent K. probeert hem nog te pakken maar valt ook, en sterft. Het is ook een beschrijving van de emotionele toestand van K., immers, de hoed is heel belangrijk voor hem, en de gedachte ‘differens weerstand van de lucht’ schiet hem op het laatst nog door zijn hoofd. De toon is cynisch: een hoge hoed is onmisbaar voor een docent, wat de heer K. begrijpt, staat er, en het lukt K. om samen met zijn hoed de afgrond te bereiken. Maar dat is een begrip noch een prestatie waar K. hier baat bij heeft.

De derde strofe doet er nog een schepje bovenop: Eerst wordt verteld hoe de baar – het bed waarop K., oftewel de dode alpentoerist, ligt opgebaard - versierd wordt met edelweiss bloemetjes, alpenbloemen.  


Men siert de baar van de arme alpetoerist
met edelweiss


Maar dan, in de volgende drie verzen, slaat het noodlot een tweede keer toe:

De te zware rouwsluier zijner echtgenote
wordt gevat door een sneltrein
en bijgevolg ook de treurende Hintergebliebene

De rouwsluier, een kledingstuk dat kennelijk voor de gelegenheid gedragen wordt door K.’s weduwe, is te zwaar. De sluier wordt door een sneltrein gegrepen, de trein trekt in zijn vaart de sluier met zich mee, en niet alleen de sluier maar ook de vrouw: de treurende achtergeblevene ( Hintergebliebene ) droeg immers die sluier, dus zo wordt ook zij meegesleurd met de trein.

Zielig! Eerst hij dood, en dan zij ook nog eens. De laatste strofe vat het verhaal kort samen:

Alpinetragedie de dagbladen


Kennelijk was het een berichtje in een krant dat Van Ostaijen inspireerde tot het schrijven van dit gedicht. Ik vind het een prachtig gedicht, voor mij wordt de zinloosheid van de dood er helder in weergegeven.

Wat wil ik over de vorm zeggen?
Wat me opvalt is het begin van het gedicht, de eerste versregel, die lijkt los te staan van de rest, ‘warme walmstal’, en de laatste eenregelige strofe, ‘Alpinetragedie de dagbladen’, die alles samenvat. Wordt niet gesuggereerd dat kranten zijn als een warme stinkende stal? Of is het eerste vers een sfeermakertje, een bergstal, een herhaalde ah-klank als aankondiging van de ellende die volgt? En de laatste een soort onderste titel, als je van onder naar boven zou lezen immers zou de laatste regel de titel van het gedicht zijn. De lezer zegt het maar.

De rijm die me in dit gedicht opvalt is vooral alliteratie: warme walmstal, privaat-breslau – probeert (pr-br-pr), verwijderd-valt, hoge - hoed, vatten – vallende, de g’s in convergerend-glas-sigaar, gelukt-gelijktijdig, en bovendien valt me op dat de rrr-klank vrij prominent aanwezig is. Er is nergens sprake van eindrijm, ook geen suggestie van eindrijm. Er worden woorden herhaald: driemaal is er sprake van hoge hoed, tweemaal van cilinder.

En ritmisch vind ik dit gedicht mooi geschreven, want als ik het hardop lees en een pauze inlas aan het eind van iedere versregel, dan hoor ik muziek.
~~


Lijmen/Het been, door Willem Elsschot



W. Elsschot in zijn stad Antwerpen


Vragen en opdrachten bij Lijmen:

1. Zoek wat informatie over de auteur, wanneer leefde hij, wat was zijn echte naam, waar woonde hij, wanneer heeft hij de roman Lijmen geschreven.
2. Er is een ik-figuur in het eerste hoofdstukje, De ontmoeting, en er is een andere ik-figuur in het tweede hoofdstukje, Boorman. Hoe zit dat precies? En hoe gaat dat verder in het boek?


Klik de link aan voor een commentaar van Pieter Steinz over Lijmen:
http://vorige.nrc.nl/krant/article1570856.ece/De_kracht_van_Lijmen


~~~~~~~~~





Woninglooze


Alleen in mijn gedichten kan ik wonen,
Nooit vond ik ergens anders onderdak;
Voor de eigen haard gevoelde ik nooit een zwak,
Een tent werd door den stormwind meegenomen.

Alleen in mijn gedichten kan ik wonen.
Zoolang ik weet dat ik in wildernis,
In steppen, stad en woud dat onderkomen
Kan vinden, deert mij geen bekommernis.

Het zal lang duren, maar de tijd zal komen
Dat vóór den nacht mij de oude kracht ontbreekt
En tevergeefs om zachte woorden smeekt,
Waarmee 'k weleer kon bouwen, en de aarde
Mij bergen moet en ik mij neerbuig naar de
Plek waar mijn graf in 't donker openbreekt.

(uit: Serenade)       Bloemlezing J. Slauerhoff : © inleiding Wim Hazeu





Alle gedichten van J.J.Slauerhoff zijn te vinden op dbnl.org


~~~~~~~~
Den Spyeghel der Salicheyt van Elckerlijc



Hoe dat elckerlijc mensche wert ghedaecht Gode rekeninghe te doen*



Hier beghint een schoon boecxken ghemaeckt in den maniere van eenen speele ofte
esbatemente op elckerlijc mensche Ende inden eersten spreeckt God almachtich
aldus:

Ick sie boven uut mijnen throne
Dat al dat is int smenschen persone
Leeft uut vresen, onbekent.
Oec sie ic tvolc also verblent
In sonden, si en kennen mi niet voer God. (5)
Opten aertschen scat sijn si versot.

Over Elckerlijc en andere literatuur uit de middeleeuwen, zie de website:
http://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/middeleeuwen/tekst/lgme007.html
De hele tekst van het toneelstuk Elckerlijc is te vinden op
http://www.dbnl.org/tekst/_elc001elck01_01/_elc001elck01_01.pdf


~~~~~~~~~~~~~


De integrale tekst van   F. Bordewijk - Karakter is ook te vinden op de website van de digitale bibliotheek voor de Nederlandse Letteren 



Een opdracht is passende fragmenten van ca. veertig regels  te vinden bij de volgende vragen:
  • Waardoor zie je meteen aan deze passage dat het een passage uit de roman Karakter is?
  • Hoe ziet de wereld eruit die in deze roman beschreven wordt en hoe staat de verteller er tegenover?
  • Hoe wordt in dit fragment stemming/sfeer opgeroepen?
  • Het thema van de roman komt in dit fragment heel duidelijk naar voren. Leg maar eens uit hoe dat zit.
  • Welke technieken gebruikt de schrijver om een van de hoofdfiguren in de roman te introduceren?

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Voorbeeld van een tekst met vragen, over de roman van Ivan Toergenjev Vaders en zonen - vertaalde literatuur.

#DvdW: uit welke Russische klassieker komt deze zin?

·       Pieter Steinz 3 september 2015 (NRC.nl)

1 Voor zijn Dagkalender van de Wereldliteratuur bekijkt journalist en schrijver Pieter Steinz dagelijks wat er actueel is in boekenland. Vandaag, een zin: ‘Vroeger waren ze niet meer dan praatjesmakers, maar nu zijn ze ineens nihilisten geworden.’ Uit welke Russische klassieker, van een schrijver die vandaag 132 jaar dood is (althans volgens de juliaanse kalender), is deze zin   afkomstig?

5 Vaders en zonen (1862) van Ivan Toergenjev begint met een licht-ironische levensbeschrijving van de kleine landeigenaar Kirsanov, die kennelijk een belangrijke rol zal vervullen in het verhaal. Als vader, welteverstaan, want de eigenlijke hoofdpersonen zijn Kirsanovs zoon Arkadi en diens vriend Bazarov, twee zelfverklaarde ‘nihilisten’ die zich verzetten tegen de verkalking van de Russische   
 10 samenleving. ‘Hervormingen zijn onontkoombaar,’ zegt Arkadi, en: ‘Wij breken af omdat we een kracht zijn.’ ‘Ik deel niemands mening,’ zegt zijn vriend en voorbeeld Bazarov, ‘ik heb mijn eigen mening.’
Het mag lijken alsof Vaders en zonen, vertaald door Karel van het Reve, een echte politieke roman is, maar Toergenjevs kracht ligt in de eerste plaats in het schetsen      
15 van tegenstrijdige karakters en hun gecompliceerde relaties. Zijn mooiste creatie is Bazarov, de hoog van de toren blazende antiromanticus, die tot zijn eigen frustratie verliefd wordt op een vrouw die hij volgens zijn eigen principes zou moeten verachten.  Daarnaast is er Arkadi, die begint als angry young man en aan het eind van de roman 
20 moet bekennen dat hij zijn idealen niet meer zoekt waar hij ze vroeger zocht: ‘ze blijken […] veel dichter bij huis te liggen.’ En dan zijn er nog de vaders van Arkadi en Bazarov, die onvoorwaardelijk van hun zonen houden, maar aanvankelijk door hen worden afgeserveerd omdat ze ‘hun tijd hebben gehad’. Het is maar goed dat de liefde er is, want die maakt gewone mensen van doorgewinterde cynici, en zorgt                                       
25 uiteindelijk voor een happy ending – ook al bestaat die voor Bazarov uit een eervolle dood in dienst van de wetenschap.
Voor meer afleveringen van deze Dagkalender, zie The Global Reader.


Vragen en opdrachten bij de tekst
#DvdW: uit welke Russische klassieker komt deze zin?


1.     De lead van een tekst is een aankondiging over de tekst, en dus niet de tekst zelf, dat wil zeggen dat de tekst zelf is geschreven door de auteur en de lead de tekst introduceert. Welke regels vormen de lead van deze tekst?

2.     Geef antwoord op de titel van de tekst.

3.     Kijk naar de roman en licht toe waarom Steinz het heeft over de ‘licht-ironische levensbeschrijving’ (r.5-6)  met een ander voorbeeld uit de roman.

4.     Wat betekent het woord nihilist? (r.9) Leg vervolgens uit waarom Arkadi en Bazarov zichzelf nihilisten noemen.

5.     Is, volgens Pieter Steinz, Vaders en zonen een politieke roman?  Wat voor een roman is het volgens jou en waarom is dat zo?

6.     Hoe beschrijft Pieter Steinz de zonen? Voeg er nog een eigen voorbeeld aan toe.

7.     En hoe beschrijft Steinz de vaders?

8.     Hoe raakt Steinz de kern van de roman? Leg in je eigen woorden uit wat de kern, het thema, van het verhaal van Vaders en zonen is.

9.     Leg nu de zin ‘Vroeger waren ze niet meer dan praatjesmakers, maar nu zijn ze ineens nihilisten geworden.’   in je eigen woorden uit, met voorbeelden uit de roman.




 



~~

    -->